اخلاق و مجوزها
مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز تمامی استانداردهای اخلاقی مورد نیاز جهت نشر را در نظر میگیرد تا بدینوسیله از کیفیت مقالات علمی چاپ شده اطمینان حاصل کند. این امر باعث میشود خوانندگان اطمینان داشته باشند نتایج ارائه شده در مقالات چاپ شده سندیت دارند و نیز قابل تغییر هستند. رعایت اصل رازداری، اخذ رضایت آگاهانه از بیمار و ارایه کد اخلاق برای تمامی پژوهش های انسانی و حیوانی ضرورت دارد.
مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز تابع قوانین نشر موجود در
بیانیه هلسینکی میباشد.
اخلاق و رضایت
تأئیدیه اخلاق
مجلات علمی منتشره توسط انتشارات علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز (TUOMS PRESS) از
دستورالعملهای کمیته اخلاق نشر (COPE) تبعیت میکند و به
دستورالعملهای بهترین شیوه عمل پایبند است.
تمامی آثار ارسالی مبتنی بر یک کار پژوهشی باید شامل بیانیهای باشد که نشان دهد نسبت به اخذ تائیدیه اخلاق برای مطالعه اقدام شده (یا بیانیهای که با ذکر دلیل نشان دهد تائیدیه لازم نبوده)، که در آن نام کمیته(های) اخلاق یا هیأت(های) بررسی مؤسسهای (IRB)، شماره یا شناسه مرجع تأئیدیه(ها)، و بیانیهای مبنی بر اینکه شرکتکنندگان قبل از مشارکت رضایت آگاهانه دادند، لحاظ گردد. حتی زمانی که مطالعهای توسط یک کمیته اخلاق پژوهش یا هیات بررسی مؤسسهای تایید شده باشد، دبیران علمی ممکن است اطلاعات و جزئیات بیشتری در مورد اخلاق پژوهش در اثر ارسالی از پدیدآوران درخواست نمایند. همچنین، تحقیق بر روی انسان، بافت انسانی و یا دادههای انسانی بایستی مطابق با
بیانیه هلسینکی اجرا شده باشد و همچنین بایستی توسط کمیته اخلاق مناسبی تایید شده باشد. درصورتیکه دبیران مجلات به این نتیجه برسند که تحقیق در چارچوب مناسب اخلاق انجام نشده، ممکن است اثر ارسالی رد شود. دبیران مجلات همچنین ممکن است برای کسب اطلاعات بیشتر در موارد خاص با کمیته اخلاق مؤسسه مربوطه تماس بگیرند.
در خصوص ادعاهای سوءرفتار انتشاراتی، هم پیش از انتشار و هم پس از آن، به دقت بازرسی انجام میشود و انتشارات علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز (TUOMS PRESS) حق تماس با مؤسسات، سرمایهگزاران، و یا نهادهای نظارتی مرتبط با پدیدآوران را در صورت لزوم برای خود محفوظ میدارد. اگر شواهد قطعی سوءرفتار ملاحظه شود، اقدامات لازم در خصوص تصحیح سوابق علمی، که میتواند شامل تصحیح یا بازپسگیری آثار منتشره باشد، اتخاذ خواهد شد.
فرض بر این است که پدیدآوران از مسائل اخلاق نشر بهویژه در خصوص معیارهای پدیدآورندگی، ارسال همزمان اثر به بیش از یک مجله، سرقت ادبی، دستکاری تصاویر، منافع متقابل و انطباق با استانداردهای اخلاق پژوهش آگاهند. در موارد ظن به سوءرفتار، از استانداردها و شیوهنامههای (COPE) تبعیت خواهد شد و همچنین نظر انجمن (COPE) اخذ میگردد.
تأییدیه اخلاقی گذشتهنگر
در مواردی که مطالعهای تأییدیه کمیته اخلاقی را قبل از شروع کار اخذ نکرده باشد، امکان اخذ تأییدیه اخلاقی گذشتهنگر معمولاً وجود ندارد و ممکن است نتوان اثر ارسالی را وارد روند همترازداوری نمود. در چنین مواردی برای وارد کردن اثر ارسالی به روند همترازداوری، تصمیم با دبیران مجله است.
رضایت بیمار و اصول محرمانگی
هر گونه اثر ارسالی به مجلات علمی منتشره توسط انتشارات علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز (TUOMS PRESS) که حاوی اطلاعات پزشکی شخصی در مورد یک فرد زنده قابل شناسایی باشد، قبل از آنکه منتشر شود نیازمند رضایت صریح آن فرد است. بنابراین، تمامی بیماران مورد مطالعه ملزم به امضای یک رضایتنامه آگاهانه پس از خواندن برگه اطلاعاتی مطالعه مربوطه هستند.
اگر به این دلیل که در مطالعهای نمیتوان بیمار مورد نظر را یافت امکان گرفتن رضایت وجود ندارد، انتشار اثر تنها زمانی ممکن خواهد بود که اطلاعات به حد کافی ناشناس بماند. ناشناس بدان معنی است که نه خود شخص و نه هیچ کس دیگری نتواند با اطمینان فرد را شناسایی کند.
اگر بیمار متوفی باشد، پدیدآوران بایستی از یکی از بستگان (در مقام احترام و اخلاق پزشکی) اجازه کسب کنند. اگر بستگان بیمار در دسترس نباشند، مجلات ارزشمند بودن مورد، احتمال شناسایی افراد از مقاله، و احتمال مجرمانه بودن تصمیم به انتشار اثر ارسالی را سبک و سنگین خواهند کرد.
استفاده از تصاویری مانند کلیشههای رادیوگرافی، تصاویر لاپاروسکوپی، تصاویر سونوگرافی، لام پاتولوژی، یا تصویر اعضای بدن بهصورت غیرشناساننده، زمانی بدون رضایت مجاز است که هر نوع علامت شناسایی حذف شود و متنی همراه آن نباشد که هویت بیمار را نشان دهد.
پژوهش بر روی مشارکتکنندگان آسیبپذیر
مؤلفان باید در مقالات خود، مشارکتکنندگان آسیبپذیر (مانند کودکان، زندانیان، افراد دارای ناتوانیهای شناختی، سالمندان و …) را مشخص کنند. دریافت رضایت آگاهانه از مشارکتکنندگان ضروری است و باید اطمینان حاصل شود که آنها از هدف، ماهیت، خطرات مطالعه و حق انصراف در هر زمان آگاه هستند. مطالعاتی که شامل جمعیتهای آسیبپذیر هستند، باید پیش از آغاز، تأییدیه کمیته بررسی موسسه ای (IRB) یا کمیته اخلاق را دریافت کنند. حفظ محرمانگی و امنیت اطلاعات حساس مرتبط با مشارکتکنندگان آسیبپذیر الزامی است. دستورالعملهای مربوط به فرآیند جذب این افراد باید نشان دهد که مشارکت آنها کاملاً داوطلبانه و بدون هرگونه اجبار است. پژوهشگران موظفاند اقدامات لازم برای شناسایی و کاهش خطرات احتمالی را شرح داده و سازوکارهای نظارت مستمر بر مشارکتکنندگان در طول مطالعه را مشخص کنند. گزارشدهی باید بهگونهای باشد که هویت مشارکتکنندگان محافظت شود و مطابق با دستورالعملها و مقررات اخلاقی بینالمللی در پژوهشهای مرتبط با جمعیتهای آسیبپذیر باشد.
پژوهش شامل حیوانات
پژوهش تجربی بر روی مهرهداران و یا هر بیمهرهی تنظیمشده بایستی از دستورالعملهای مؤسسهای، ملی یا بینالمللی تبعیت کند و در صورت امکان بایستی توسط یک کمیته اخلاق مناسب تایید شده باشد. بیانیه بازل (Basel Declaration) اصول اساسی اجرای پژوهش بر روی حیوانات را تشریح میکند و شورای بینالمللی علم حیوانات آزمایشگاهی (
ICLAS) همچنین دستورالعملهای اخلاقی منتشر کرده است.
در مطالعات تجربی که شامل حیوانات دارای مالک است، پدیدآوران همچنین بایستی از فرد مالک یا صاحب رضایتنامه آگاهانه مستند اخذ کنند و به یک استاندارد بالا (بهترین شیوه عمل) در رابطه با مراقبتهای دامپزشکی پایبند باشند.
سرقت ادبی، انتشار مقالات تکراری، دادهسازی و تحریف
مجله پزشکی متعهد به چاپ مقالاتی است که پیشتر در هیچ مجلهای به چاپ نرسیدهاند و نیز همزمان در فرآیند داوری هیچ مجله دیگری قرار ندارند. تمامی مقالات دریافت شده در این مجله مورد بررسی قرار میگیرند و بخشهایی که ممکن است منجر به سرقت ادبی شوند مشخص میشوند. همچنین، بازنشر مقاله، ترجمه به زبان دیگر یا ارائه آن در مجلات دیگر بدون اجازه مشمول قانون تخلفات نشر و پژوهش میباشد.
چنانچه مشخص شود مقالهای همزمان در مجلهای دیگر در فرآیند داوری است یا پیشتر در جایی چاپ شده است فورا از دستور کار بررسی خارج میشود و مشمول قانون "ممانعت از انتشار تکراری" یا DPS میشود (فلوچارت Cope). چنانچه مشخص شود دادهها، تصاویر یا هر جز دیگر موجود در یک مقاله دستکاری یا تحریف شدهاند، در آن صورت مقاله مشمول قانون "ممانعت از تحریف و داده سازی" خواهد شد.
نشر زائد و اضافی
چنانچه چندین مقاله از یافتههای یک مقاله چاپ شوند، به صورتی که بخشهایی از نتایج کسب شده در یک مقاله و بخشهای دیگر به صورت بریده بریده در مقالات دیگر ارائه گردند، در آن صورت آن مقاله مشمول قانون "ممانعت از بازنشر زائد" خواهد بود.
تحریف استنادی
چنانچه مشخص شود مقالهای صرفا با هدف بالا بردن تعداد استنادات نام مولف یا مقالهای خاص، به نام آن مولف یا مقاله استناد کرده است در آن صورت آن مقاله مشمول قانون "ممانعت از تحریف استنادی" خواهد شد.
پدیدآورندگی غیرحقیقی (تالیف هدیهای)
تمام نویسندگان اشاره شده در مقالات میبایست سهم علمی تاثیرگذار در آن پژوهش داشته باشند و یافتههای تحقیق را تایید نمایند. لذا، نویسندگان غیرحقیقی-یعنی افرادی که سهم واقعی و تاثیرگذاری در پژوهش نداشتهاند- مشمول قانون "ممانعت از نویسندگی غیرحقیقی" خواهند شد.
براساس معیارهای ارائه شده توسط کمیته بین المللی ویراستاران مجلات پزشکی (ICMJE) معیارهای نویسنده دانستن یک فرد شامل موارد زیر میباشد:
- مشارکت کافی و وافی در فرآیندهای طراحی، درک، آنالیز و تفسیر دادههای پژوهش.
- نوشتن متن اولیه یا ویرایش انتقادی مقاله جهت بررسی محتوای مهم اطلاعاتی آن.
- تایید نهایی نسخهای که منتشر میشود.
- قبول مسئولیت اثر منتشره از جمیع جهات با اطمینان از اینکه هر گونه شاعبه در رابطه با صحت و سقم یا درستی هر قسمتی از اثر به نحو مقتضی بررسی و مرتفع گردیده.
استرداد یا Retractions (بازپس فرستادن مقاله)
براساس دستورالعملهای ارائه شده توسط کمیته اخلاقیات پزشکی (COPE) مجله پزشکی در صورت موجود بودن هر یک از شرایط چهارگانه زیر میتواند مقاله را بازپس فرستد:
- شواهد مشخصی موجود باشد که نشان دهد یافتههای مقاله غیرقابل استناد و یا غیرحقیقی باشد. این امر ممکن است به واسطه سوتحقیق (نظیر داده سازی) یا اشتباه صادقانه (نظیر اشتباهات محاسباتی به ایرادات آزمایشگاهی) حادث شده باشد.
- یافتههای مقاله پیشتر در جایی دیگر و بدون استناددهی درست، کسب اجازه و یا توجیهپذیر بودنشان چاپ شده باشند(یعنی مصداق نشر زائد و اضافی باشد).
- حاوی سرقت ادبی باشد.
- گزارشات غیراخلاقی ارائه دهد.
ممانعتها (محدودیتهای اعمال شونده)
چنانچه هر یک از تخلفات اشاره شده در بالا در مقالهای یافت شود، مجله پزشکی خود را محق میداند تا نسبت به اعمال محدودیتهای زیر برای مولف یا مولفان آن مقاله اقدام نماید:
- مجله پزشکی همواره و در هر زمانی تمام حقوق استرداد را برای مقالاتی که با تخلف چاپ شدهاند برای خود قائل است. معیار متخلف دانستن مقالات همان دستورالعملهای ارائه شده توسط کمیته اخلاقیات پزشکی(COPE) می باشند.
- رد کردن آنی و بی درنگ مقالاتی که تخلف کردهاند و تحریم مولف یا مولفان ناقض قوانین.
- اعمال ممنوعیت قبول هرگونه مقاله جدید از مولف یا مولفانی که قوانین را نقض کردهاند.
- عدم اعطای پست داوری مقالات یا عضویت در هیات دبیری مجله به مولفان متخلف.
- چنانچه در متن مقاله تخلفاتی نمایان و کاملا جهتدار مشاهده شوند، مجله محق است محدودیتهایی فراتر از آنچه در بالا به آن اشاره شد نیز بر مولف آن مقاله اعمال نماید. و مانع ورود اين افراد در گروه علمی مجله خواهد شد.
عدم صداقت دانشگاهی
- در مواردی که مقاله ارائه شده مشکوک به تکراری بودن یا بازنشر باشد (کلیک کنید) و نیز در هنگامی که مقاله مورد نظر چاپ شده باشد (کلیک کنید).
- در مواردی که مقاله ارائه شده مشکوک به سرقت ادبی باشد (کلیک کنید) و نیز در هنگامی که مقاله مورد نظر چاپ شده است (کلیک کنید).
- در مواردی که مقاله ارائه شده مشکوک به ارائه اطلاعات ساختگی و نادرست باشد (کلیک کنید) و کليه موارد مذکور پس از انتشار مقاله نيز صادق است و در صورت مشاهده و تاييد سوء رفتار اخلاقی نسبت به مقاله منتشر شده رفتار خواهد شد (کلیک کنید).
حق و حقوق تألیف و نویسندگی
- درخواست اضافه کردن نام نویسنده جدید به مقاله قبل (کلیک کنید) یا بعد از فرآیند چاپ (کلیک کنید).
- درخواست حذف نام یک نویسنده از مقاله قبل از اتمام فرآیند چاپ (کلیک کنید).
- درخواست حذف نام نویسندهای که مشکوک به خیالی بودن (مولف میهمان/اعطایی) یا نظایر آن است (کلیک کنید).
- جهت دریافت مشاوره درمورد چگونگی نظارت بر مشکلات نویسنده (کلیک کنید).
تضاد یا تعارض منافع (CoI)
- اگر داور مجله با موردی در یک مقاله ارائه شده مواجه شود که مشکوک به عدم افشا کردن تضاد منافع میباشد (کلیک کنید).
- اگر خواننده مجله با موردی در یک مقاله چاپ شده مواجه شود که مشکوک به عدم افشا کردن تضاد منافع میباشد (کلیک کنید).
دیگر ملاحظات
- چنانچه به جنبه اخلاقی پژوهشی در یک مقاله ارائه شده مشکوک باشیم (کلیک کنید).
- چنانچه مشکوک باشیم که داور مجله ایده یا دادهای را از کار مولفی دیگر برای خود برداشته است (کلیک کنید).
- چگونه کمیته (COPE) شکایات دریافتی علیه ادیتورهای مجلات را بررسی میکند (کلیک کنید).
برای دسترسی به تمامی فلوچارت ارائه شده توسط این کمیته، اینجا
کلیک کنید.