چکیده
زمینه. با توجه به ضرورت رصد کلان نظام دارویی کشور و در ادامه مطالعات پیشین، این مطالعه با هدف پیشنهاد شاخص هایی برای پایش حوزه های تحقیقات، فناوری و خودکفایی دارویی انجام شد.
روشکار. در این مطالعه، متون مرتبط از پایگاه های اطلاعاتی منتخب بررسی و شاخصهای اولیه مرتبط با حوزه های تحقیقات، فناوری و خودکفایی استخراج شدند. در مرحله نخست، این شاخصها در یک پنل محدود خبرگان بررسی گردیدند. در مرحله بعد، نظرات تعداد بیشتری از خبرگان حوزه دارو از طریق پرسشنامه الکترونیکی ارسالشده به تلفن همراه جمعآوری و تحلیل شد. شرکت کنندگان با استفاده از روش نمونه گیری سهمیهای از بخش های مختلف نظام دارویی کشور و نیز روش نمونهگیری گلوله برفی انتخاب شدند. در این پرسشنامه شاخصهای استخراج شده توسط خبرگان امتیازدهی و اولویت بندی شدند. در نهایت، شاخص های دارای امتیاز بالاتر مجددا در جمع محدود خبرگان بررسی و تأیید گردیدند.
یافتهها. بر اساس نتایج مرور متون و نظرسنجی از خبرگان نظام دارویی کشور، 12 شاخص کلان (چهار شاخص برای هر یک از حوزههای تحقیقات، فناوری و خودکفایی دارویی) استخراج و راهکارهایی برای رصد سالانه نظام دارویی کشور پیشنهاد شد. در میان شاخصها «نیروی انسانی متخصص» بالاترین امتیاز و «تعداد مقالات ایرانی نمایه شده اسکوپوس در حوزه دارویی» کمترین امتیاز را کسب کردند.
نتیجهگیری. بررسی یافته های کمی حاصل از شاخص های پیشنهادی، در صورت دسترسی به داده های معتبر و قابل اتکا، میتواند به ارایه مجموعه ای از نشانگرهای عددی برای رصد کلان نظام دارویی کشور منجر شود. همچنین، تحلیل محتوایی این یافته ها در پنل های خبرگان، با هدف اعتبارسنجی و هدایت سیاستگذاری ملی میتواند به عنوان مکمل شاخص های کمی مورد استفاده قرار گیرد.
پیامدهای عملی. شاخصهای پیشنهادی این مطالعه امکان پایش سالانه و نظاممند نظام دارویی کشور در حوزههای تحقیقات، فناوری و خودکفایی را فراهم میسازد. این شاخص ها میتوانند در تخصیص بهینه منابع، تدوین راهبردهای ارتقای خودکفایی دارویی و بهبود کیفیت فعالیتهای پژوهشی و فناورانه مورد استفاده سیاستگذاران قرار گیرند. همچنین، ترکیب شاخصهای کمّی با تحلیلهای خبرگان، زمینه ای مناسب برای سیاستگذاری مبتنی بر شواهد در حوزه دارو فراهم میکند.